Czynniki wywołujące świąd dzieli się na trzy grupy. Są to czynniki wewnętrzne, zewnętrzne i mieszane. Najrzadziej mamy do czynienia z przyczynami wewnętrznymi, wynikającymi między innymi ze schorzeń wątroby, nerek czy też będącymi następstwem cukrzycy lub neurogennego wylizywania.
Podstawą rozpoznania i dalszego postępowania leczniczego powinien być wywiad oraz dane pochodzące z badania klinicznego psa, uzupełnione wynikami badań laboratoryjnych oraz informacjami z całościowego przebiegu choroby.
Podstawowym badaniem laboratoryjnym jest badanie zeskrobiny skóry, na podstawie którego możliwe jest potwierdzenie lub wykluczenie pasożytniczych schorzeń skóry, zwłaszcza świerzbu i nużycy. Na podstawie badań laboratoryjnych potwierdza się lub wyklucza również choroby grzybicze i bakteryjne. Zasadą jest, aby rozpoznanie choroby powodującej świąd skóry rozpoczynać od wykluczenia lub potwierdzenia etiologii pasożytniczej, grzybiczej lub bakteryjnej. Dopiero po wykluczeniu wyżej wspomnianych przyczyn można potwierdzić kliniczne podejrzenie alergizacji. Pojawienie się świądu, przy jednoczesnym braku zmian skórnych, zawsze może nasuwać podejrzenie podłoża alergicznego choroby lub istnienie przyczyn psychogennych (wynikających ze sposobu zachowania się zwierzęcia).
Naczelną zasadą decydującą o skuteczności leczenia wszystkich chorób alergicznych jest unikanie kontaktów z alergenami. W wielu przypadkach wystarczy zlikwidować pchły, które powodują u psa stany zapalne skóry. Należy pamiętać, że pchły są żywicielem pośrednim w cyklu rozwojowym powszechnego u psów tasiemca Diphylidium caninum. W pierwszej kolejności powinien być zastosowany szampon insektobójczy, po którego spłukaniu stosuje się pudry, aerozole, opryski insektobójcze lub środki doustne. Zabiegi trzeba powtarzać kilka razy. Istotną zasadą jest stosowanie odmiennych substancji chemicznych do dezynfekcji środowiska. Obroże przeciwpchelne nie eliminują pcheł całkowicie.
Alergizować psa mogą również kleszcze i wszy, przy czym kleszcze mogą być dodatkowo przenosicielami różnych chorób tła bakteryjnego (borelioza – krętkowica kleszczowa), wirusowego (kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowych), pierwotniaczego (babeszjoza), jak również wywoływanych przez riketsje (gorączka Q). Wypełnione krwią samice kleszczy są w stanie wytwarzać substancję, która po przedostaniu się do krwi powoduje częściowe lub całkowite porażenie psa.
U starszych psów wskazane jest bardzo ostrożne, delikatne i nieprzesad-ne używanie insektycydów, ponieważ często źle je znoszą. Objawy zatrucia czy też nietolerancji określonego środka mogą występować u psów w każdym wieku, ale nawet naturalne dla wieku zaburzenia funkcjonowania nerek, wątroby i innych narządów u starszych psów sprawiają, że prawdopodobieństwo takiej reakcji właśnie u nich jest największe. Wyróżniamy cztery główne grupy insektycydów. Są to środki chemiczne naturalnego pochodzenia, chlorowane węglowodory i węglany oraz związki fosforoorganiczne. Każda z tych grup ma zalety i wady, najważniejsze jest jednak to, aby używać ich bardzo ostrożnie.
Swiąd połączony z zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi to objawy alergii pokarmowej, wynikającej z reakcji immunologicznej na antygeny (alergeny) zawarte w pożywieniu. Alergię pokarmową mogą wywołać wszystkie rodzaje karmy i dodatki pokarmowe, a zwłaszcza pożywienie zawierające dużo białka, jak mleko, mięso, ryby, kasza i jaja. Pokarmy gotowane są mniej alergogenne. Nierzadko składnik diety, będący przyczyną uczulenia, wcześniej przez wiele lat nie wywoływał żadnych objawów.
Jedynym sposobem pozwalającym na rozpoznanie tej choroby jest zastosowanie diety, z której zostaną wyeliminowane wszystkie najczęściej uczulające składniki. Ustąpienie objawów u tak żywionego zwierzęcia świadczy o występowaniu u niego alergii pokarmowej. Stopniowe włączanie kolejnych składników połączone z obserwacją kliniczną może doprowadzić do ustalenia, co jest przyczyną uczulenia.
Przed rozpoczęciem diety eliminacyjnej (hipoalergicznej) należy przeprowadzić antybiotykoterapię w celu likwidacji wtórnych zakażeń skóry, a następnie zastosować szampon leczniczy. Najczęściej podstawą diety hipoalergicznej jest karma sporządzona z ryżu i baraniny: baranina I I 5 g, ryż I 75 g, łyżeczka oleju roślinnego, fosforan wapnia 7 g, chlorek potasu 0,6 g, tabletka zawierająca witaminy i mikroelementy dla psów (preparat nie może być barwiony i zawierać dodatków poprawiających smak). Produkowane są również komercyjne karmy hipoalergiczne. Baranina może być zastąpiona kurczakiem, indykiem, królikiem lub ewentualnie rybą. Dietę hipoalergiczną należy utrzymywać przynajmniej przez trzy tygodnie.
Ustąpienia objawów choroby nie należy się spodziewać wcześniej niż przed upływem tygodnia. Jeśli przed upływem trzech tygodni zaniknie świąd i pokrzywka, nie pojawią się wymioty ani biegunka, można przypuszczać, że u zwierzęcia wystąpiła alergia pokarmowa.
Kolejnym etapem rozpoznania jest ustalenie, jaki składnik pokarmu jest bezpośrednią przyczyną uczulenia. U psów uczulenie spowodowane jest w większości przypadków jednym składnikiem. Do diety hipoalergicznej dodaje się kolejno wołowinę, wątrobę, wieprzowinę, cielęcinę, ryby, ka-szę, mleko, jaja i inne pokarmy stosowane w żywieniu do czasu pojawienia się objawów choroby. Składniki te włączane są do diety w odstępach pięciodniowych.
Jedynym sposobem uniknięcia objawów choroby jest eliminacja z diety czynnika, który jest przyczyną uczulenia. Jeżeli nie jest to możliwe, zwierzę powinno dostawać tolerowaną przez nie dietę hipoalergiczną.
Leczenie farmakologiczne alergii pokarmowej nigdy nie znosi całkowicie jej objawów, lecz jedynie zmniejsza jej nasilenie. Ograniczone działanie wykazują w tym przypadku glikokortykosteroidy. Z ograniczonym skutkiem można stosować leki przeciwhistaminowe, jak również niesteroidowe środki przeciwzapalne. Specyficzną przyczynę alergii można próbować znaleźć również poprzez zastosowanie tzw. testów skórnych. Szczególnie trudne jest znalezienie alergenu w środowisku (podłoga, środki chemiczne itd.)